Snel kiezen
Zoek op kleur
Zoek op prijs
Zoek op land
Zoek op druivenras
Zoek op producent

Biodynamische versus industriële wijn

De bekende Argentijnse journalist Diego Bigongiari (The Austral Spectator) interviewt de oprichter van Chakana, Juan Pelizzatti, over biodynamie, onze relatie met de natuur, de problemen van industriële wijnproductie en het ‘natuurlijke’ alternatief.

Wanneer ik iemand interview over onderwerpen als astrologie of homeopathie, moet ik me altijd beheersen om te zorgen dat mijn scepsis het gesprek niet overneemt en het in een discussie verzandt. Dat gevaar ligt eveneens op de loer bij een onderwerp als de antroposofische biodynamie, zoals bijna een eeuw geleden beschreven door Rudolf Steiner. Des te interessanter was mijn gesprek met elektrotechnicus en zakenman Juan Pelizzatti, die in 2002 het wijndomein Chakana oprichtte.


Wanneer kwam je voor het eerst in aanraking met biodynamie?
Dat was tijdens een reis naar Chili, halverwege de jaren 2000. Daar ontmoette ik Alvaro Espinoza (Chileense oenoloog en pionier op het gebied van biodynamie, red.). Ik bezocht zijn domein, bewonderde zijn wijngaarden vol bloemen en zag de kleine ruimte waar hij zijn wijnen maakt. Later proefden we zijn wijnen; ze waren fantastisch. Alvaro vertelde me alles over de maancyclus en hoe hij daar de diverse handelingen op het domein op afstemt. Ik vertrok zeer onder de indruk van zijn verhaal en nieuwsgierig naar meer. Tegelijkertijd was ik in de veronderstelling dat ik zelf niet de mogelijkheden en capaciteiten zou hebben om dezelfde weg in te slaan.

Door de jaren heen zijn we echter contact blijven houden, en intussen is er het nodige veranderd op het domein. In 2006 begonnen we onze samenwerking met Alberto Antonini (Italiaans oenoloog en consultant, red.). Vanaf 2010 begon hij aan te sturen op minder opgesmukte wijnen, die meer hun herkomst weerspiegelen. We breidden ons team uit met terroir-expert Pedro Parra en begonnen de bodems te bestuderen. Op ons estate in Agrelo ontdekten we dat we problemen hadden met bodemverdichting en Parra adviseerde ons toen een biodynamische werkwijze.

Zodoende namen we de Amerikaanse consultant Alan York in de arm. Helaas overleed hij in 2014; hij was een fantastische man. Een hippie uit de jaren ’70, die eens tuinier was, maar uitgroeide tot een van de belangrijke promotors van de antroposofie in de Verenigde Staten. Hij werd zelfs voorzitter van de Biodynamic Association US. Hij werkte in Chili met La Emiliana, Lapostolle en Matetic, maar nog niet eerder in Argentinië. We begonnen onze samenwerking in 2011, maar al na twee jaar werd hij ziek. Hij liet ons achter met niet alleen een hoop technische veranderingen, maar ook met een heel nieuwe en spannende visie op agricultuur. De finishing touch kwam vorig jaar van Jonathan Nossiter: hij hielp me met de losse eindjes die ik nog door m’n hoofd had dwarrelen. Dit stelde me in staat onze huidige visie helder te beschrijven.

Wat houdt die in?
We houden er een niet-dogmatische interpretatie van biodynamie op na. Demeter is het enige erkende keurmerk in de wijnwereld dat een niet-commerciële visie op landbouw communiceert. Het gaat Demeter niet louter om de mogelijke opbrengst van landbouw: het hanteert een veel breder cultureel doel, dat niet altijd noodzakelijkerwijs strookt met de marktwerking. Ik wil niet al te marxistisch klinken, maar ik zie absoluut het nut van de marxistische kritiek met betrekking tot bepaalde verschijnselen in onze huidige maatschappij. Deze zijn mijns inziens compleet disfunctioneel voor het menselijk bestaan. Landbouw moet niet worden opgevat als een manier om jezelf te verrijken, maar als een manier om mensen te voeden. In dit verband beveel ik de recente documentaire ‘Viaje a los pueblos fumigados’ van Pino Solanas aan.

Biodynamie is meer dan een verzameling landbouwkundige praktijken; het is een cultureel landbouwmodel, geïnspireerd op een antroposofische visie. Die visie mag dan betwistbaar zijn – en ik hang de meer esoterische details niet aan – maar wat me aanspreekt, is dat de biodynamische beweging culturele en sociale aspecten op de eerste plek zet, boven de aanbevolen praktische handelingen.

Wijn bestellen in onze webshop

Wat onderscheidt biodynamische wijnbouw van biologische?
Het verschil is substantieel. Biodynamische wijnbouw is niet beperkt tot het vervangen van chemische bestrijdingsmiddelen door organische. De biologische beweging, die ontstond in Engeland in de jaren ’40 en ’50, is de laatste jaren verworden tot een zegel dat mensen die bezorgd zijn om hun gezondheid ervan verzekert dat er geen chemische middelen zijn gebruikt. Het is een reductionistische visie. De biodynamie daarentegen, heeft dergelijke concepten opgepakt en uitgebreid naar een serie fundamentele vooronderstellingen. Een voorbeeld daarvan is de aanname dat een landbouwkundige eenheid zelfvoorzienend moet zijn en voorziet in z’n eigen vruchtbaarheid. Een ander voorbeeld is de opvatting dat het bestuderen van de relatie tussen de landbouwkundige eenheid en de micro-omgeving, macro-omgeving en de kosmos van belang is; in het laatste geval gaat het om de interactie van de planeten met de aarde. Ik begrijp dat dit een beetje vaag kkkklinkt, maar het geval wil dat de maan effect heeft op vloeistoffen en dat de ontwikkeling van planten de maanfasen volgt.

Zijn de kosmische krachten dan geïntegreerd in de biodynamie?
De biodynamie bestudeert de maanfasen, de positie van de maan ten opzichte van de sterrenbeelden en de effecten van het apogeum en perigeum. In mijn ogen is dit echter optioneel; centraal staat het tot op de bodem bestuderen van de relatie tussen mens en natuur in die specifieke interfase die zich landbouw laat noemen. Hierin manipuleert de mens de natuur om voedsel te verkrijgen. De manier waarop je wijn maakt, is even belangrijk als – zo niet belangrijker dan – de wijn die je maakt. Ik denk dat het een vergissing is af te zien van de meest natuurlijke en spontane aspecten van wijn en het om te vormen tot een product dat chemisch te reproduceren is.

De belangrijkste bodega van Argentinië overspoelt de markt met een veelheid aan wijn zonder of met valse identiteit. Deze wordt gecreëerd door mensen te overladen met reclame en door suiker toe te voegen aan de wijn. Zelfs hun zogenaamde terroirwijnen zijn gemaakt van druiven die ze inkopen bij een van de duizenden producenten die ze hebben en die ze dan voor drie jaar gebruiken. Dat is nou precies het tegenovergestelde van terroir, dat een constructie van kennis van honderden jaren is.

Zij belichamen de kapitalistische visie op de wijncultuur, in de negatieve zin van het woord. Wat zij nastreven, is marketing en een celebrity-cultuur, twee zaken die de wijn niet nodig heeft. De industriële wijn gaat in deze verkeerde richting, de oorsprong ontkennend en het gehele proces verbergend. Het enige wat ze hebben, is die beroemde alchemist, oenoloog genaamd, die zich transformeert tot een cultproduct. Hij levert een gebotteld product waarvan je niet weet wat erin zit. Met behulp van de critici is het bovendien zover gekomen dat een wijn beoordeeld wordt op zijn vanille-aroma’s en zoetheid. En dit is juist het meest saaie en herhaalbare gedeelte van wijn

Wijn bestellen in onze webshop

Is biodynamie, zoals biologische wijnbouw, een praktijk die je zonder meer van de Oude naar de Nieuwe Wereld kunt verplaatsen, waar de natuurlijke omstandigheden compleet verschillend zijn? Hoe bestrijd je bijvoorbeeld de zwarte mier op natuurlijke wijze? Het lijkt me niet dat deze filosofie in Toscane en in Mendoza op dezelfde manier uit te oefenen is. 

Daar ben ik het mee eens. De agricultuur van Steiner, zijn visie en de planten die hij gebruikt, komen voort uit een Europese landbouwtraditie. De vraag die we onszelf dus stellen, is of de biodynamische landbouwmethode te implementeren valt in een ecosysteem met andere flora en fauna. Degenen onder ons die de methode overnemen, maar ook een kritische en non-fundamentalistische houding blijven innemen, zien het als volgt: Er zijn wetenschappelijke benaderingen die ons in staat stellen de bruikbaarheid van de methode te verklaren. Grofweg hangt alles samen met de microbiologie, wat een van de meest onontgonnen en moeilijk te begrijpen wetenschappen is. Dit komt omdat de bodem van zone tot zone een enorm hoge variabiliteit kent, en omdat het heel moeilijk is proeven te herhalen. Een groot deel van de visie van Steiner houdt verband met deze microbiologie, die de bodem positief beïnvloedt, haar voedt en structureert. 

Ik waardeer de biodynamie als een benadering van landbouw, niet als methode om meer geld te verdienen of om betere wijnen te verkrijgen. Uiteindelijk zullen we ook betere wijnen maken, maar dat is niet per se vanwege de biodynamische preparaten, maar vooral dankzij het feit dat onze relatie met de wijngaard en het land fundamenteel verschilt van die van een industrieel wijndomein. 

Is het maken van biodynamische wijnen duurder?
Biologisch of biodynamisch werken is duurder, maar dat is niet het fundamentele probleem. Om onkruid te bestrijden in de chemische landbouw, spuit men herbiciden met een tractor. In een biodynamische wijngaard gebruik je een tractor voor het mechanisch verwijderen ervan, wat veel hogere kosten en veel lagere opbrengsten met zich meebrengt. De kosten van het voorbereiden en het toedienen van de biodynamische preparaten zijn dan weer veel lager. Maar naast compost moeten we zorgen voor biodiversiteit en monocultuur vermijden, bomen en dieren houden en andere productie genereren om een circulair ecosysteem te bouwen. Zo kweken we alfalfa om te zorgen voor voldoende stikstof in de compost. We zijn van plan om een koe te nemen om de mest voor de compost te gebruiken, en ganzen en kippen die onkruid eten en de grond bemesten. We willen het wijngoed in Agrelo omvormen tot een agro-ecologisch landbouwmodel.

Wat gebeurt er met de rendementen?
De rendementen blijven laag. De kosten om biodynamisch te produceren, kunnen 20% hoger zijn, maar belangrijker is de terugval in opbrengsten. Dit komt omdat je als het ware stopt met brandstof geven aan de druiven en in plaats daarvan zoekt naar een evenwicht met het potentieel van de wijngaard. Onze opbrengsten liggen rond de 8.000 kilo druiven per hectare.

Staat de biodynamie mechanische oogst toe?
Ja. Wat Demeter van je vraagt, is een consciëntieuze werkwijze die de relatie tussen het menselijke en het natuurlijke bevordert – zoals biodiversiteit – of het verlagen van de hoeveelheid dingen van buitenaf die je gebruikt voor de productie. De mechanische oogst helpt om bepaalde standaarden te handhaven wanneer er risico op regen is, om midden in de nacht met slechts één persoon te oogsten of om te oogsten op het juiste moment. In Agrelo hebben we alles aangeplant voor mechanische oogst.

Wijn bestellen in onze webshop

Waarin vertaalt zich de biodynamische benadering in de kelder?
Voornamelijk in het scheiden van de biodynamisch geproduceerde wijn van de rest, er mag niets gemengd worden. Vanuit de nieuwsgierigheid van onze oenoloog Gabriel Bloise observeren we de invloed van de maanbewegingen op het wijnmaakproces. Een voorbeeld daarvan is dat er met volle maan meer sprake is van troebelheid in de wijn, waardoor dit een minder geschikt moment is voor racking (het overbrengen van wijn van het ene naar het andere vat waarbij bezinksel achterblijft). Dit is echter geen eis van Demeter. Er zijn zaken binnen de biodynamische theorie die onuitvoerbaar zijn als je geen klein wijngaardareaal hebt. Voor het snoeien van tachtig hectare hebben we zo’n twee maanden nodig, we kunnen simpelweg niet de maanfasen volgen en het in vier dagen doen.

Er is dus sprake van een incongruentie tussen sommige stellingen van de biodynamie en de grootte van de wijngaarden?
Er is inderdaad een praktische tegenstelling tussen enkele van de biodynamische principes en de mogelijkheid ze efficiënt uit te voeren.

Wat de bodems betreft, heb je veranderingen opgemerkt in de zes jaar dat ze biodynamisch bewerkt worden?
We hebben gezien dat de bodems inderdaad enorm veranderd zijn en dat dit ook bepalend is voor de kwaliteit van de wijnen. Spreken van de gezondheid van de bodem is dus absoluut geen onzin. De kwaliteit van een bodem wordt bepaald door z’n capaciteit zichzelf te beluchten, bevochtigen en water vast te houden en door de microbiologische activiteit. De vorming van een bodem duurt decennia. De veranderingen vallen niet van het ene op het andere jaar waar te nemen. Je hebt bodems die van nature gestructureerder zijn, je hebt er ook die niet zozeer gestructureerd zijn, maar die betere beluchting en waterdoorlaatbaarheid hebben, zoals kalk- of zandbodems.

Mieren vormen een groot probleem in Mendoza; hoe gaan jullie daarmee om?
Mieren vormen inderdaad een probleem, maar ze hebben ook een ecologische functie. Ze zijn niet overal aanwezig en ze ontplooien ook niet overal dezelfde activiteiten. In veel gevallen is het een kwestie van leven en laten leven. We hebben ze in Agrelo en ook in Altamira, aan de rand van de oude wijngaard. We hebben daar twee finca’s: één ten zuiden van het kanaal Uco en één ten noorden ervan. Ten noorden is het traditionele deel van Altamira dat al zo’n honderd jaar gecultiveerd wordt, ten zuiden is de grond maagdelijk; deze wijngaard is de eerste vorm van landbouw die er plaatsvindt. Nu komt het: op nog geen 700 meter afstand van elkaar gedragen de mieren zich in de twee wijngaarden totaal verschillend. De noordelijke finca is gecertificeerd biologisch en heeft nauwelijks problemen, daar hebben we voldoende vruchtbaarheid. De andere finca, in het zuiden, was ook gecertificeerd biologisch, maar daar moesten we dat opgeven omdat het niet ging vanwege de mieren. Slechts drie hectaren, waar minder mieren-activiteit was, bleven we biologisch bewerken. Hier maken we de Ayni Gravas. De rest van de finca bewerken we nog steeds biologisch, maar wel met een mierenbestrijdingsmiddel. We vermoeden dat het probleem met de mieren samenhangt met het gebrek aan vruchtbaarheid van de bodem en dat we – om ervan af te komen – sneller vruchtbaarheid moeten creëren dan zij dat doen met hun schimmelvorming. Ook wordt er gedacht dat bijen met mieren concurreren, dus we gaan ook bijenkorven plaatsen. Zo kun je uiteindelijk een co-existentie met de mieren bereiken, in plaats van ze bestrijden.


Ik verliet het interview (en de lunch) met een aantal opmerkingen van Juan Pelizzatti in mijn hoofd: ”We zijn een verwarde samenleving. We moeten de consument opnieuw in verbinding brengen met de productie. We leven in een land van vleesconsumptie en we kunnen niet onderscheiden waar we vlees afkomstig uit de bio-industrie of biologisch vlees kunnen kopen. Sommige mensen komt het niet goed uit transparantie te creëren in productiemethoden. De wijnindustrie, die veel gemakkelijker de aroma’s dan de structuur manipuleert, heeft een onzinnige visie op wijn gecreëerd. Deze is gebaseerd op aroma: wijn is de sensatie van structuur.”

Los van mijn persoonlijke opvattingen, bleef ik achter met de aangename indruk die innovatieve en gepassioneerde mensen teweegbrengen. Uit mijn blindproeverijen leid ik af dat de wijnen van Chakana altijd van hoge kwaliteit en complex zijn. Een wijndomein dat tegen de stroom in beweegt, kan rekenen op mijn sympathie en interesse.

D.B.

Het originele interview:
http://www.australspectator.com/una-larga-y-rica-charla-sobre-biodinamica-con-juan-pelizzatti/

De Engelse vertaling:
https://www.chakanawines.com.ar/index.php/blog/post/biodynamic-vs-industrial-wine

Even geduld a.u.b.